किन काटिन्छन् जन्मदिनमा केक ?

जन्मदिनमा केक कहिले देखि काटिन थालेको हो। त्यो ठ्याक्कै मलाई थाहा छैन, र सायद यसै गरि केक काट्नेहरुलाई पनि थाहा छैन होला कि जन्मदिनमा केक ठ्याक्कै कहिले देखि काटिन थालेको हो भनेर।किन काट्छन् जन्मदिनमा केकहरु भनौ भने केही दिन अगाडि मात्र म आफैले पनि केक काटेर आफ्नो जन्मदिन मनाएकी थिए।साथै मैन बत्ती पनि जलाएकि थिए। यसरि नै धेरै साथिभाईहरुले जन्मदिन मनाएको देखेकी छु र कतिकोमा त म आफै पनि सरिक भएकी छु।यसरी जन्मदिन मनाइ रहदा मनै देखि लाग्यो के यो हाम्रो संस्कार र संस्कृत हो त? यदि हो भने पहिले पहिलेका हाम्रा हजुरबुबा हजुरआमाले किन यसको बारेमा केही कुरा भन्नू भएन। किन सिकाउनु भएन? यसतर्फ सोच्न मन

लाग्यो।

साच्चै भन्ने हो भने केट काट्ने, मैन बत्ती जलाउने चलन मैले यहि सहरमा भित्रिएपछि जाने कि हुँ। घरमा हुँदा पहिलो कुरा जन्मदिन याद गर्ने फुर्सद नै कसैलाई हुदैन्थ्यो यदि याद भएछ भने रातो टीका लगाएर एक मुरि सबैले आशिर्वाद दिनुहुन्थो अनि घर कै मन्दिर दियो बालिन्थियो र घरमा मीठो मसिनो जे पाक्थ्यो त्यहि खाइन्थ्यो जुन साह्रै रमाइलो लाग्थ्यो।

आजभोलि सहरको त कुरा छोड्यौँ गाउँ गाउँमा पनि केकको बजार खुब देख्न पाइन्छ।जन्मदिनमा मात्र केट काटिदैन आजभोलि त हरेक साना ठुला कार्यक्रममा केक काट्नु संस्कार जस्तै भएको छ यस्तो लाग्छ यदि केक काटिएन भने हामी त्यो समाजको हिस्सामा नै पर्दैनौ। यदि त्यसो लागेन छ भने पनि हाम्रा आफ्ना वरपरका मान्छेले त्यो कुराको महसुस गराइदिन्छन्।

तर साच्चै भन्ने हो भने केक बडो रमाइलो र गम्भीर विषय भएको छ हाम्रो नेपाली समाजमा। धेरै परको कुरा गर्नै पर्दैन केही महिना अगाडि हाम्रा प्रधानमन्त्री केपि शर्मा ओलि ज्युले देशको नक्सा बनाएर काटेको केकले खुब चर्चा बटुलेको थियो। यति धेरै चर्चा कि त्यो विभिन्न पत्रपत्रिकाको केही दिनसम्मको खुराक नै बन्यो अझ केकको मुल्यले त झनै बजार लियो। टिकाटिप्पणी गर्नेहरुले त्यो केकको पैसाले सानो तिनो विकासको काम नै पूरा हुने ठोकुवा गरे।  केक त्यसमाथि नेपालको नक्सा आकारको अनि के चाहियो।कुरा त यहाँसम्स उठ्यो कि प्रधानमन्त्री ज्युले आफ्नै देश आफ्नो जन्मदिनमा काटेर खानु भयो।त्यसो त प्रधानमन्त्री ज्यु के-के गर्नु भयो र के-के गर्नु भएन यो सब त जगजाहेर नै छ।र आउने दिनमा अझ हुनेछ।

बस हामी केकको कुरा गर्यौ। केक पश्चिममा संस्कृतिको एउटा नमुना हो। यो कुरा हामी सबैलाई थाहा छ। यति यो पश्चिममा चालचलन हो भने यसलाई यसै रहन किन नदिने। तर अपशोस! हामीले त यसलाई हाम्रै संस्कृति झै बनाइ सकेयौ।अब त  श्राद्ध र मान्छेको अन्तेष्टी गर्नेबेला पनि केक काट्नु पर्छ केक चाहियो भन्ने दिन मात्र आउन बाँकि छ हाम्रो समाजमा। हुना त देश अनुशारको भेष भने झै प्रधानमन्त्री ज्युले नै सत्ताइस लाखको केक काटी सकेपछि जाबो दुई चार सयको केट काट्नु कुन ठूलो कुरा भयो र जनाताको लागी भन्ने पनि होला तर कुरा त्यसो पनि होइन मुख्य कुरा त यो हो कि सिकाई कस्तो हुँदैछ जनताले आफ्ना प्रधानमन्त्रीबाट के कुरा सिक्दैछन् भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हो।

केक नकाट्नु होस भनेर भनेको हैन तर यसलाई संस्कृति नबनाउ भन्न मात्र खोजेको हो। अहिलेका हुर्कदै गरेका नानिबाबुले कहिल्यै यो नसिकुन कि केक उनीहरूको संस्कार हो बरु उनीहरूले यो जानुन कि रातो टीका र मान्यजनाको आशीर्वाद जन्मदिनको ठूलो उपहार हो। अरु ठूला कुरा सिकाउन नसके पनि संस्कार र संस्कृति हामीले हाम्रा नानीबाबुलाई सिकाउन सक्छौ। केक मात्र हैन यस्ता कती कुराहरु यस्ता छन् जसले हाम्रै संस्कार र संस्कृतिलाई लोपमा पर्दैछन्। यस्ता कुरा हामीले बुझ्न र सम्झिन आवश्यक छ तब मात्र हाम्रो आउदो पिडिले यसलाई अझ पछ्याउने छन् ।

खुशियाली रमाइलो एकातीर त छदैछ तर यसको नाममा आफ्नो संस्कार धरोहरलाई धरापमा पार्नु कतिको जायज होला यस तर्फ पनि सोच्ने बेला भयो कि अब।

हुना त प्रधानमन्त्रीले नै लाखौको केक काट्नु हुन्छ भने पछि जनताले के सिक्ने कस्तो सिक्ने भन्ने अलमल हुनसक्छ त्यसैले यस्तो अवस्थामा समाजको नेतृत्वकर्मiले सहि नेतृत्व गर्नुपर्ने हुन्छ।बदलिँदो छ समय। र समयसँगै बदलिदै छैन् हाम्रा संस्कृतिहरु पनि अझ भनौ हाम्रो समाजबाट हराउदै छन् हाम्रा संस्कृतिहरु, हाम्रा परम्पराहरु हामीबाटै।यस्तो अवस्थामा कहिलेकाही सोच्छु अरुको संस्कृतिलाई पछ्याउनेहरु नै नेपालको संस्कृतिको बारेमा गुणगान गाइरहेका हुन्छन्। अझ पर्यटकलाई आफ्नो संस्कृतितर्फ आकर्षण गरेर लाखौ कमाउने सपना देख्छन् र देखाउछ्न्।तर उनीहरुलाई यो किन थाहा हुदैन कि भाषण गरेर, मिठा कुरा गरेर संस्कृति र परम्परा जोगिदैन, यसको पहिचान हुदैन। यसलाई जोगाउनको लागी बचाउनको लागि त व्यवहारिक रुपमा नै अवलम्बन गरिनुपर्छ। नेतृत्वमा बसेकाले नै जनतालाई सिकाउनु पर्छ।जनतालाई बुझाउनु पर्छ।

तर हाम्रो सिकाई भने ठ्याक्कै उल्टो छ। हामी अरुको संस्कृति आत्मसात गर्नमा जति अलब्ब छौ उति नै आफ्नो संस्कृतिलाई नजरअन्दाज गर्नमा पनि अलब्ब छौ।जसको परिणाम स्वरुप अब आउदै गरेका नयाँ पुस्ताको लागी पुरानो रितिथिती र संस्कार कुन चराको नाम हो जस्तै हुनेवाला छ।त्यसैले यसतर्फ गम्भिर भएर सोच्न आवश्यक छ।

अझ स्वास्थको हिसाबमा भन्ने हो भने नेपालमा बन्ने धेरै केकहरु अस्वस्थकर हुन्छन्। धेरै चिनी र वनस्पतिको घ्युले भरिएको केक हामीले खाइरहेका हुन्छौ, र खुवाइरहेका हुन्छौ।जसको आशीर्वादको रुपमा डा. अरुणा उप्रेतिले भने झै “चिनी खादा रोग लागेस्,तिमीहरुको मुटु खराब होस्।आफ्नो मौलिक संस्कृति बिर्स, जन्मदिनमा मैनबत्ती निभाएर जीवन अँध्यारो बनाउने कला सिक”। यहि र यस्तै हुन जादैन त हामीले जन्मदिनमा लिने दिने आशीर्वाद।

त्यसैले अब सोच्ने बेला आएको छ। हामीले हाम्रा आँउदा पिडिलाई के सिकाउने कस्तो सिकाउने भन्ने कुरा किनकि सबै कुरा किताबमा मात्र पढेर हुँदैन।न विध्यालयमा जाँदैमा सिकिन्छ भन्ने नै छ। यस्ता कुराहरु त घरपरिवारमा सिकाइनु पर्छ, अभिभावकले बुझाउनु पर्छ।केक मात्र केक हो, यो काट्नु, खानु रमाइलो गर्नु आफ्नो ठाँउमा छ तर यसले हाम्रो मौलिकता, पहिचान र संस्कृतीलाई ओझेलमा पार्नु हुँदैन, केक काटिदा हाम्रा खुशिहरु काटिनु हुँदैन, मैन बत्ती निभाइदा आशाका किरणहरु मर्नु हुँदैन बस यी कुराहरु सँधै ख्याल गरिनु पर्छ ।

र अन्त्यमा मलाई साच्चै थाहा छैन जन्मदिनमा केक किन काटिन्छन् ? तर यो चाँहि पक्का हो मलाई केक खुब मन पर्छ।