हाम्रो जस्तो समाज जहाँ आज पनि अशिक्षा, जनचेतनाको कमि र कमजोर आर्थिक स्थितिले जरा गाडेको छ।त्यहाँ लैङ्गिग समानता कायम गर्न त्यति सजिलो छैन यसको लागि विशेष अभियानहरुको सन्चालन गर्नुपर्छ र आउने चुनौतिसंग डटेर जुध्दै जानुपर्छ। लैङ्गिग समानता ल्याउनको लागि विशेष गरेर नारिवर्गको चेतनामा अभिवृद्धि गर्नुपर्छ।उनीहरुसम्म शिक्षाको पहुँच पुर्याउनु पर्छ।नीतिनिर्माणका उच्च तहसम्म महिलाहरु पुग्नुपर्छ। उनीहरुको सहभागिता हुनुपर्छ।तबमात्र लैङ्गिग समानताले खुड्किलो चढ्छ।वास्तवमा भन्ने हो भने लैङ्गिग समानताले सारवान समानता कायम गर्न महत्वपूर्ण भुमिका निर्वाह गर्दछ।
अझ भन्ने हो भने
हाम्रो समाज लैङ्गिग सामाजिकरण भएको समाज हो जहाँ समाजले महिला पुरुषको लागि
बेग्ला बेग्लै मूल्य मान्यता भूमिका उत्तरदायित्व र विशेषता तोकिदिएको हुन्छ।
भर्खरै जन्मिएको शिशुलाई उसको लिङ्गको आधारमा पुरुष र महिलामा परिवर्तन गर्न
सामाजिक र संस्कृतिक प्रक्रिया शुरु गरिएको हुन्छ। सामाजिकरण जस्तो समाज छ त्यसैले
चाहे अनुशार हुन्छ। सामाजिकरण स्वभाविक प्रक्रिया हो, किनकि प्रत्येक समाजमा
त्यहाँ स्थापित चाल चलन रितिरिवाजलाई स्वभावैले अनुशण गरिन्छ तर सवाल के हो भने त्यो
समाज कति सभ्य छ? त्यहाँ विभेदहरु
छन् कि छैन्न, त्यसका मूल्य मान्यता न्यायसंगत छन् वा छैनन्, त्यसले
नै सामाजिक प्रक्रियामा प्रभाव पार्दछ।जस्तैःअत्यन्तै रुढीग्रस्त समाजमा जन्मेको
बालकले पनि बाह्य प्रभाव प्राप्त गर्न सकेन भने त्यही समाज अनुकूल बन्न पुग्दछ तर
जन्मदै उ रुढीवादी बनेर जन्मेको हुदैन। सामाजिकीकरण हुनु आफैमा नराम्रो होइन तर
गलत समाजमा रहेका गलत मान्यतालाई परिवर्तन गर्नु आजको आवश्यकता हो।
समाज हाम्रो
हो। हामिले जसरि यो समाजलाई निर्माण गर्छौ समाजको स्वरुप त्यस्तै हुन्छ।तर आज
हाम्रो समाज जुन रुपमा सामाजिकरण भइरहेको छ त्यसको भविष्य सोचेको जस्तो सुनौलो भने
पक्कै छैन।आज पनि हाम्रो समाजमा छोरिहरु गर्भमा नै मारिन्छन्। छोरा जन्माउनको लागि
तछाड मछाड चल्छ, छोरिको बलिदान हाँसि हाँसि दिइन्छ।र यो सिलसिला बिस्तारै हिंसा
परिणत भएको छ।छोरिहरु कहिले दाइजोको नाममा, त कहिले छोरा नजन्माएकोमा हिंसाका सिकार
भइरहेका छन्।बोक्सिको आरोपमा कुटिरहेका छन्, बलात्कारको चपेटामा परिरहेका छन्।
लामो समयदेखि
लैङ्गिक हिंसा विरुद्धमा अभियान पनि
चलाइन थालेका छन्।तर म सोच्छु यतिका
वर्षसम्म यस्ता अभियानहरु चलाएर कतिसम्म कम गर्न सकेयौ त हामीले लैङ्गिक हिंसा, घरेलु
हिंसा, बलात्कार जस्ता अपराध, बोक्सीको
आरोप। अहिले पनि यि कुराहरु जस्ताको तस्तै छन् हाम्रो समाजमा। त्यसैले मलाई लाग्छ यहाँ सिक्ने
मान्छेको कमि भन्दा सिकाइने मान्छेले कति र कसरी सिकाए भनेर सोच्ने हो कि।हिंसा
कहाँ छ? हिंसा कस्ता
परिवार र कस्ता समाजमा बढि छन्? यो कुरालाई कतिको मनन गरे सरोकारवालाहरुले, सामाजिक अभियान्ताहरुले। कि देशको राजधानीमा बसेर निहाल्न खोज्दै उनीहरु छन् हिंसा र हिंसाका पिडितहरुलाई। दाइजो कम भएको कारण र मधेसी दलित महिला भएको कारणले गर्दा धेरै मारमा परेका
मधेसी समुदायका छोरीहरु र मदेशी दलित महिलाहरु।
दाइजो कम भएको कारण बारम्बार घरेलु हिंसाका सिकार भएका छन् छोरी र छोरीका
परिवारहरु। यस्ता कुराको लेखाजोखा कति राखेका छन् सरोकारवालाहरुले। कति भिजेका छन्
यस्ता कुराहरुसंग सामाजिन अभियान्ताहरु।
समाज जति विकसित हुँदैछ शिक्षित र जागरुक हुँदै छ त्यति नै धेरै समाजमा लिङ्गको
महत्त्व बढ्दै गएको छ। आज हाम्रो मेडिकल साइन्सले यति धेरै तरक्की गरेको छ कि गर्भ
रहेको केही समयमा नै छुट्टायाइ दिन्छ गर्भमा छोरा छ या छोरी भनेर अनि धनी र
शिक्षित भनिएकाहरुले नै सुरु गर्छन् छोरी भूणहत्या गर्न।छोरी भूणहत्या पाप हो
अपराध हो। अब यो कुरालाई राज्यले
कानुनि रुपमा नै समेट्नु पर्छ छोरिका
अधिकारहरुलाई सुरक्षित पार्दै छोरिको हक अंशमा मात्र हैन बंशमा पनि सुनिश्चित
हुनुपर्छ तबमात्र छोरिहरुको अस्तिव यो समाजमा स्वतन्त्र रुपमा सुनिश्चित हुनेछ ।
साँच्चै भन्ने हो भने लैङ्गिक असमानता त घर
परिवार बाट नै सुरु हुन्छ। यो
सामान्य कुरा हो र सबैले देखि भोगी आएको कुरा हो। आमाबाबालाई सन्तानको समान माया
ममता हुँदैन।उनीहरुबाट नै समान व्यवहार
हुँदैन भने हामी अरुबाट के नै अपेक्षा राख्न सक्छौ। आमा बाबाले सन्तानको इच्छा
चाहाना बुझ्नुपर्ने ठाँउमा उल्टै उनीहरूबाट नै भेदभाव सुरु हुन्छ भने यस्तो अवस्थामा हाम्रो भोलि कतातिर जाला यो सोच्नै प्रश्न हो। एकातिर हामि जस्तो अझ विशेष गरेर दक्षिण एसियाशिली देशहरु जहाँ
धर्मका नाममा, जातका नाममा, संस्कार र संस्कृतिको नाममा छोरीहरु
हिंसा सहन बाध्य छन् अपहेलित र निमोठिक मजबुर छन् भने अर्कोतिर युरोप अमेरिका जस्ता देशहरु छन् जसले विज्ञानको नौलो नौलो परिक्षण गरेर विश्वलाई नै आश्चर्य
चकित पारिरहेका छन्।
के अब हामीले सोच्ने बेला आएन र आमा बाबाका लागि सन्तान छोरा या छोरि हैनन्
मात्र सन्तान हुन्।छोरिलाई पनि सन्तान सम्झेर स्वतन्त्र उड्न दिनु पर्छ।छोरिहरु
चुराको छिनछिन र पाउजुको छमछममात्र हैनन् उनीहरु आवाज हुन् उनीहरु जस्वाद हुन्।उनीहरु
सृष्टिको अनुपम उपहार हुन्। उनीहरुलाई उनीहरुले चाहे जस्तै गरि बाँच्न दिनुपर्छ
भनेर
छोरालाई काखा छोरीलाई पाका गर्ने परम्परामाको अब अन्त्य हुनुपर्छ, छोरा र छोरि दुई आँखाका नानी भन्ने चेतनाको विकास हुनुपर्छ।छोरी भएकै कारण
गर्भमा नै छोरीहरूले मारिनु पर्ने शिलशिलाको अन्त्य हुनुपर्छ। सभ्य बुहारी, सभ्य आमा खोजिने समाजले अब सभ्य छोरीलाई
जन्म दिन अघि सर्नु पर्छ र छोरिको वैभवताले विश्वलाई नै
प्रज्वलित पार्नु पर्छ र लैङ्गिक समानताको सुरुवात अव घरबाट नै हुनुपर्छ ।
